Bijna vier op de tien jongeren: 'Social media had nooit uitgevonden hoeven worden'

Jongeren willen minder online zijn, betalen vaker voor betrouwbaar nieuws en maken zich steeds meer zorgen over AI.

Nederlandse jongeren brengen meer tijd door op social media dan ooit, maar tegelijkertijd groeit het ongemak over de rol die deze platforms spelen in hun leven. Dat blijkt uit het tiende Grote Jongerenonderzoek van Mediahuis Nederland en MediaTest, waarvoor 2.608 jongeren tussen de 15 en 35 jaar zijn ondervraagd. Jongeren besteden gemiddeld 3,9 uur per dag aan social media en ruim vijf uur aan hun smartphone. Bijna twee derde vindt zelf dat dit te veel is.

Kritischer op eigen online gedrag

Opvallend is dat jongeren steeds kritischer kijken naar hun eigen online gedrag. Waar social media jarenlang een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven was, groeit nu het besef van de keerzijde. Meer dan een derde van de jongeren zegt zich weleens verdrietig, onzeker of somber te voelen na het gebruik van social media. Daarnaast vindt 39% dat het misschien beter was geweest als social media nooit was uitgevonden. Vooral onder de jongste generatie neemt die gedachte opvallend snel toe.

Toch verlaten jongeren de platforms niet massaal. Integendeel: TikTok blijft groeien en wordt inmiddels door 62% van de jongeren gebruikt. Instagram is nog altijd het grootste platform, maar laat voor het eerst in jaren een duidelijke daling zien. Jongeren keren social media dus niet de rug toe, maar gaan er wel bewuster mee om. Zo neemt 86% actief maatregelen om minder tijd online door te brengen, bijvoorbeeld door notificaties uit te zetten of tijdslimieten in te stellen.

Betrouwbaar nieuws wint terrein

Hoewel 42% van de jongeren social media als belangrijkste nieuwsbron gebruikt, worden verschillende platforms daarvoor in uiteenlopende mate ingezet. Zo gebruikt 76% Instagram om nieuws te volgen en haalt 60% nieuws van TikTok. Tegelijkertijd blijft het vertrouwen in nieuws via social media beperkt. Een ruime meerderheid van de jongeren zegt regelmatig nepnieuws tegen te komen.

Sociale platforms worden vooral gewaardeerd vanwege hun snelheid en bereik, maar voor verdieping en betrouwbaarheid wenden jongeren zich steeds vaker tot journalistieke nieuwsmerken. Dat blijkt ook uit het groeiende aantal betaalde abonnementen op online nieuwsplatforms: dit is in twee jaar tijd bijna verdubbeld, van 18% naar 34%. Ook het aantal abonnementen op papieren kranten laat een lichte stijging zien.

Jongeren kritisch op ‘kidfluencers’ en gokreclame

Jongeren zijn kritisch op verschillende vormen van reclame. Twee derde vindt dat 'kidfluencers' – kinderen die voorkomen in commerciële socialmediacontent – niet zouden moeten bestaan. Vrouwen zijn hierover kritischer dan mannen.

Ook reclame voor online gokken op televisie kan volgens 65% van de jongeren beter worden verboden. Vooral vrouwen en oudere jongeren zijn hiervan voorstander. Reclame voor ongezond eten en junkfood roept minder weerstand op, al vindt nog altijd 41% dat ook deze vorm van reclame verboden zou moeten worden. Tegelijkertijd staan jongeren positiever tegenover reclame dan enkele jaren geleden, mits die relevant, informatief en aansluit bij hun interesses.

Jongeren raadplegen AI vaker voor gezondheid, maar vrezen baanverlies

ChatGPT wordt door jongeren vooral gebruikt als zoekmachine en voor het herschrijven van teksten. Ook voor school en studie blijft AI een belangrijk hulpmiddel. Opvallend is dat het gebruik voor inspiratie afneemt, terwijl AI juist vaker wordt ingezet voor praktische toepassingen, zoals medische vragen, design en creatieve werkzaamheden. Vrouwen gebruiken AI vaker dan mannen voor medische vragen en als persoonlijk klankbord of dagboek.

Met het groeiende gebruik nemen ook de zorgen toe. Steeds meer jongeren denken dat AI hun toekomstige baan mogelijk overbodig maakt. Vooral 15- tot 21-jarigen maken zich hierover vaker zorgen dan een jaar geleden. Ook mannen zijn hierover inmiddels iets bezorgder dan vrouwen. De ontwikkeling is opvallend: in 2018 was 5% van de jongeren bang dat robots hun baan zouden overnemen. Inmiddels vreest 60% dat AI een bedreiging kan vormen voor hun toekomstige werk.

Klimaatbewustzijn botst met de praktijk

Klimaatverandering blijft een belangrijk onderwerp: meer dan acht op de tien jongeren maakt zich zorgen over het klimaat. Tegelijkertijd blijkt duurzaamheid in de praktijk vaak te botsen met financiële en praktische bezwaren. Jongeren vinden duurzame keuzes regelmatig te duur of te omslachtig en twijfelen bovendien of hun eigen gedrag daadwerkelijk verschil maakt. Die spanning tussen idealen en haalbaarheid komt terug in vrijwel alle vragen over duurzaamheid.

Oorlog en dienstplicht

Drie op de tien jongeren maken zich zorgen over een mogelijke oorlog in Nederland, waarbij vrouwen zich hier vaker zorgen over maken dan mannen. Over de (her)invoering van de dienstplicht, of opkomstplicht, zijn jongeren verdeeld: ruim vier op de tien staan hier positief tegenover. Mannen zijn vaker voorstander, net als oudere jongeren.

Vertrouwen in de toekomst

De meeste jongeren kijken positief naar hun toekomst. Ruim zes op de tien hebben vertrouwen dat zij een mooi leven voor zich hebben. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen, want een aanzienlijke groep geeft aan zich regelmatig ongelukkig te voelen. Ongeveer de helft van de jongeren zegt mentaal goed in zijn vel te zitten. Mannen beoordelen hun mentale gezondheid positiever dan vrouwen. Daarnaast neemt het mentale welzijn toe met de leeftijd: jongeren van 29 tot en met 35 jaar geven vaker aan goed in hun vel te zitten dan de jongste groep.

Over Het Grote Jongerenonderzoek

Mediahuis Nederland en MediaTest doen al tien jaar onderzoek naar het mediagedrag van jongeren, hun normen en waarden en hun dagelijks leven. Het onderzoek behandelt daarnaast onderwerpen als magazines, podcasts, influencers, financiën en consumentengedrag. De volledige resultaten zijn terug te vinden in de whitepaper.